« نگاهی به قانون بودجه سال ۱۳۹۳ | صفحه اول | ساواک؛ حافظ یا برانداز رژیم پهلوی »

13 اسفند 92

مدیریت منابع آب

در سال های اخیر هرازگاهی اخبار مربوط به خشک شدن رودخانه ها، تالاب ها و دریاچه های ارومیه و بختگان در رسانه ها انعکاس یافته است، و اعتراضات و درگیری هایی نیز در رابطه با این وضعیت در نقاط مختلف کشور رخداده است. این وضعیت که ناشی از عدم توجه و سهل انگاری دولت احمدی نژاد در « مدیریت منابع آب » کشور بود به تدریج مشکل کم آبی را متوجه آب مصرفی شهروندان کرده و برپایه گزارش اعلامی وزارت نیرو بیشتر شهرهای کشور در معرض مشکل کم آبی قرار گرفته اند و حتی صحبت از جیره بندی آب در برخی شهرها شده است. سرجمع این وضعیت اینکه برنامه ریزی برای « مدیریت منابع آب » کشور را به یکی از مهم ترین مسائل تبدیل کرده و به نظر می رسد باید یکی از اولویت های کاری دولت روحانی برای سامان بخشی به این موضوع باشد.

یاد آور می شود در قرن حاضر مشکلات مربوط به استحصال، تنظیم، ذخیره سازی، انتقال و توزیع آب، کشورهایی را که دچار کمبود آب و افزایش نرخ رشد جمعیت هستند، با چالش های جدی روبه رو کرده است. از آنجا که منطقه خاورمیانه از مشکلات مورد اشاره به شدت رنج می برد، احتمالا در قبال مسئله آب با بحران بیشتری مواجه خواهد شد.
در کشور ما نیز افزایش تقاضا برای آب و خدمات وابسته به آن، تنزل کیفیت منابع آب سطحی و زیر زمینی، تخریب محیط زیست ناشی از شهر نشینی و صنعتی شدن و تغییر کاربری اراضی، منابع آب موجود را در تنگنا قرار و فشار فزاینده ای قرار داده و مدیریت آنرا با مشکلات پیچیده ای رو به رو ساخته است. در این شرایط، ایجاد تعادل پایدار و موزون بین عرضه و تقاضا به یک معضل اساسی در مسیر توسعه و آبادانی کشور تبدیل شده است. به منظور برنامه ریزی صحیح جهت استفاده منطقی و پایدار از منابع و اعمال مدیریت یکپارچه، لازم است که پاسخ روشنی به این پرسش محوری ارائه شود که چه میزان آب ( از جنبه کمی و کیفی )، از چه منابعی، در چه زمانی و به چه طریقی قابل استحصال می باشد؟
روشن است که پاسخگویی مناسب به این پرسش از سوی حاکمیت، « مدیریت منابع آب » را در سایه یک برنامه جامع و آمایش سرزمین با توجه به پراکنده گی جمعیت و امکانات طبیعی کشور می طلبد، و این نیاز به بازشناسی شرایط آبی کشور و میزان مصارف جاری و سرمایه گذاری مناسب برای حفاظت و تجدید منابع آب کشور دارد.
آمار و اطلاعات دراز مدت ۳٠ ساله شبکه سنجش منابع آب کشور نشان می دهد که متوسط ریزش های جوی به میزان متوسط ٢۵٠ میلیمتر در پهنه جغرافیائی می باشد که حدود ۳٠ درصد آن به صورت برف و بقیه به صورت باران، ریزش می نماید. با توجه به وسعت ایران، میانگین سالانه ریزش های جوّی ٤١٢ میلیارد متر مکعب می باشد که از این میزان حدود ٢٠۵ میلیارد متر مکعب به صورت نفوذ و رطوبت خاک، ١١۵ میلیارد متر مکعب به صورت تبخیر ( پس از بارش باران ) از دسترس خارج می شود و به میزان ۹٢ میلیارد متر مکعب به صورت روان آب سطحی جاری می شود. از ٤١٢ میلیارد متر مکعب ریزش های جوّی حدود ٢۶ میلیارد متر مکعب به طور مستقیم صرف تغذیه آبخوان های زیر زمینی می گردد. علاوه براین، حدود ١٢ میلیارد متر مکعب دیگر نیز از جریان های زیر سطحی وارد آبخوانهای زیر زمینی می شود که با احتساب این رقم، میزان کل آب تجدید شونده سالانه حدود ١۳٠ میلیارد متر مکعب ( ۳١٫۵ درصد ریزش های جوّی ) می باشد. علاوه بر جریان های ناشی از ریزش های جوّی، حدود ١٢ میلیارد متر مکعب جریان سطحی از مرزها به کشور وارد می شود که منابع آب های قابل استحصال را می توان مجموعاً حدود١٤٢ میلیارد متر مکعب در نظر گرفت. علاوه براینها ٢٫۵ میلیون متر مکعب آب از شیرین سازی آب دریا به دست می آید.
برپایه آمار کل آب مورد استفاده در ایران ۹۷٫٨ میلیارد متر مکعب در سال می باشد، که ۹٢٫۵ درصد آن در بخش کشاورزی، ١٫۵ درصد در بخش صنعت، و ۶ درصد در شهرها مورد استفاده قرار می گیرد. برپایه گزارش سازمان خوار وبار جهانی ( فائو ) سالانه مقدار ٨٨٫٨ میلیارد متر مکعب آب در بخش کشاورزی مورد استفاده قرار می گیرد، که معادل ۹٢٫۵ درصد از کل آب مورد استفاده کشور است. این درحالی است که طبق آمار وزارت جهاد کشاورزی حدود ۹٠ درصد از کل آبیاری کشور با روش آبیاری سطحی صورت می گیرد که بیشترین اتلاف آب را دارد و آبیاری تحت فشار ( مشتمل بر آبیاری بارانی و آبیاری قطره ای ) جمعاً حدود ١٠ درصد از کل آبیاری را تشکیل می دهد که خود حکایت از قدیمی بودن نحوه بهره برداری از آب در کشور دارد.
با توجه به آنچه آمد جمع منابع آب های قابل استحصال را کشور می توان مجموعاً حدود١٤٢ میلیارد متر مکعب در نظر گرفت، و این درحالی است که جمعیت کشور برغم ثابت بودن این منابع طی سال های پس از انقلاب دو برابر گشته است، و به رغم کاهش نرخ رشد جمعیت در سال های اخیر به حدود ١٫٣ درصد، هرساله ١ میلیون نفر به جمعیت کشور افزوده می شود، و طبعا نیاز جمعیت به کالاهای کشاورزی و مواد غذایی از یکسو، و توسعه صنعتی کشور برای پاسخگویی به نیاز اشتغال و رشد اقتصادی از سوی دیگر، ضرورت توجه تام و تمام به « مدیریت منابع آب » کشور را در کانون برنامه کاری دولت قرار می دهد و دراین باره حاکمیت باید بسترسازی های حقوقی و نهادی را برای سرمایه گذاری در بخش آب، به ویژه توسط بخش خصوصی داخلی و سرمایه گذاری خارجی، برای بهره برداری بهینه و ساماندهی تجدید منابع آبی کشور فراهم آورد.
آنچه از بررسی اخبار جاری برمی آید اینکه زیست بوم و محیط زیست ایران زمین بدلیل استفاده نادرست و غیرکارشناسی و مسرفانه از منابع آب کشور به خطر افتاده است، و نیاز به یک بازنگری جامع و علمی برای « مدیریت منابع آب » به لحاظ آمایش سرزمین و اقتصادی دارد، و باید امیدوار بود که " دولت تدبیر و امید " دراین باره اقدام کند و کشور را از وضعیت بحرانی و خطرناک در زمینه بهره برداری از منابع آبی کشور برهاند، و اسباب بهره مندی بهینه از این منابع را در اقتصاد ایران فراهم آورد.




   ارسال نظر:

 

all right reserved for dreamdesign.ir  - © Copyright 2007