« بازار سیاست | صفحه اول | اراده مشترک برای پیمودن راهی سخت و طولانی »

24 مهر 92

چشم انداز صنعت فولاد ایران

صدای انقلاب صنعتی دیر به ایران رسید. با اینکه ایران در قرون واعصار گذشته از جهت آشنایی با نحوه به دست آوردن آهن و فولاد همسطح و همتراز دیگر جوامع و تمدن‌های بزرگ بود، اما در سه قرن اخیر با وقوع انقلاب صنعتی در غرب و به لحاظ افزایش سرعت تحولات در زمینه فنآوری تولید فولاد در کشورهای صنعتی و نیاز روزافزون به محصولات فولادی، ایران در زمره وارد کنندگان محصولات فلزی قرار گرفت. ازاینرو ایجاد یک کارخانه ذوب آهن، که مادر صنایع محسوب می‌شود، به عنوان یک آرمان ملی از دوره قاجار مطرح بود اما در اجرا همواره با موانع متعددی روبه رو گردید. رضا شاه در اواخر دوره حاکمیتش تلاش کرد با کمک آلمانها به ساخت کارخانه ذوب آهن اقدام کند اما وقوع جنگ جهانی دوم و تحولات بعدی در ایران و جهان باعث ناکامی این تلاش شد تا اینکه سرانجام در ۲۳ دی ماه سال۱۳۴۴ در چهارچوب قرارداد همکاری‌های فنی و اقتصادی بین دولت‌های ایران و شوروی سابق، که به تصویب مجلس رسید، و درمیانه جنگ سرد بین غرب و شرق، احداث کارخانه ذوب آهن استان اصفهان مورد توافق قرار گرفت. این کارخانه که پس از ساخت و بهره برداری با نام " شرکت سهامی ذوب آهن اصفهان " وارد بازار و فعالیت اقتصادی شد، اولین و بزرگترین کارخانه تولید کننده فولاد ساختمانی و ریل در ایران است که با ظرفیت ۲٫۸ میلیون تن محصول نهایی، انواع مقاطع فولادی ساختمانی و صنعتی را تولید می‌کرد. بر طبق برنامه، با بهره‌بردای از طرح توازن، تولیدات این شرکت در سال جاری به ۳٫۶ میلیون تن در سال افزایش یافته است. به گفته یک مقام مسئول این شرکت با احتساب ظرفیت تولیدی در کوره بلند، شرکت ذوب آهن به ترتیب دارای ظرفیت تولید ۳٫۶ میلیون تن چدن خام، ۳٫٢ میلیون تن فولاد خام و حدود ٢٫٨ میلیون تن نورد در سال می باشد.

" شرکت سهامی ذوب آهن اصفهان "، که تا سال ١۳٩١ یک شرکت دولتی محسوب می شد، در اسفندماه این سال در اجرای واگذاری های ذیل قانون سیاست های ابلاغی اصل ٤٤، بخش غالبی از سهامش در بازار دوم فرابورس عرضه شد. صندوق تامین اجتماعی برای تصاحب ۵۶٫۵ درصدی سهام این شرکت اقدام کرد و در سال جاری به سهامدار اصلی این شرکت تبدیل شد. برپایه پایگاه اطلاع رسانی " مدیریت سرمایه گذاری و امور سهام " این شرکت (http://saham.esfahansteel.com/) دیگر سهامداران عمده این شرکت عبارتند از : سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنايع معدنی ايران با ١۷٫٤ درصد سهم، و شرکت سرمايه گذاری فرهنگيان(سهامي خاص) با ١١٫٤ درصد سهم. تا قبل از این واگذاری سرمایه گذاری طرح های توسعه این شرکت عمدتا از محل منابع داخلی و کمک های دولت تامین می شده اما پس از این واگذاری هنوز برنامه سرمایه گذاری و طرح های توسعه این شرکت و شیوه تامین سرمایه اعلام نشده است، ضمن اینکه دسترسی به صورتحسابهای مالی سالانه این شرکت بدلیل دولتی بودن درسالهای گذشته دشوار می باشد. درعین حال پس از واگذاری سهام این شرکت ملاحظه می شود که عمده سهام این شرکت در اختیار صندوق تامین اجتماعی به عنوان یک شرکت شبه دولتی است و اداره و مدیریت این شرکت بنحوی توسط دولت تعیین می شود که این با هدف خصوصی سازی ناشی از اجرای سیاست های مرتبط با اصل ٤٤ یعنی واگذاری همزمان مالکیت و مدیریت شرکت های دولتی به بخش خصوصی تناقض دارد.
ارزش سرمایه " شرکت سهامی ذوب آهن اصفهان "، به قیمت روز سهام این شرکت در بورس حدود ۳٢٠٠ میلیارد تومان است، و بنا به گفته مدیر سرمایه‌گذاری این شرکت پیش بینی شده درسال جاری افزایش ١٠٠ درصدی سرمایه از محل تجدید ارزیابی دارایی‌های شرکت داشته باشد و از این طریق بتواند نزدیک به ۵٠٠ میلیارد تومان زیان انباشته شرکت را پوشش دهد.
در ادامه همین سیاست صنعتی شدن کشور بود که ساخت یک کارخانه فولاد در اوایل دهه ۵٠ شمسی در دستورکار دولت قرار می گیرد و با تاسیس شرکت ملی صنایع فولاد، این شرکت موافقت نامه ای را با شرکت ایتالیایی فینیدر به امضا می رساند تا با همکاری یکدیگر طرح ایجاد مجتمع فولاد بندرعباس را مورد بررسی فنی - اقتصادی قرار دهند. در سال ١۳۵۵، کارشناسان دو طرف ،براساس بازدیدهای محلی ،آزمایشهای زمین شناسی وعکس های هوایی،مکان مناسبی برای احداث این مجتمع در غرب بندرعباس انتخاب می کنند.بدین گونه ساخت فولاد بندرعباس از یک طرح مطالعاتی به یک طرح اجرایی تبدیل می گردد.اما در سال١۳۵۷، پس ازپیروزی انقلاب اسلامی ایران،طرح مجتمع فولاد بندرعباس، با تصویب شورای اقتصاد وتأیید شورای انقلاب به منطقه جنوب غربی اصفهان (مبارکه)انتقال می یابد.از سال ١۳۶٠ و برغم درگیر بودن کشور در جنگی دفاعی خانمانسوز، مبارکه به کانون رویدادهای مهم صنعتی وساخت مجتمع فولاد مبارکه به مهمترین مسئله درمحافل صنعتی کشور مبدل می شود.
این مجتمع بزرگ صنعتی درتاریخ چهارم مهرماه ١۳۷٠ اولین کوره قوص الکتریکی واحد فولاد سازی خود را راه اندازی ودر٢۳ دیماه ١۳۷١ آخرین خط تولید نورد سرد آن را افتتاح نمود واز ابتدای سال١۳۷٢ با ظرفیت تولیدی ٢٫٤ میلیون تن وارد مرحله بهره برداری گردید. مجتمع فولاد مبارکه هم اکنون دارای ظرفیت تولید سالانه ۷٫۷ میلیون تن، انواع محصولات فولادی تخت، گرم و سرد نوردیده، قلع‌اندود، گالوانیزه و رنگی از ضخامت ۰٫۱۸ تا ۱۶ میلیمتر می‌باشد. برپایه گفته مدیرعامل شرکت فولاد مبارکه اصفهان بناست ظرفیت تولید این مجتمع تا پایان برنامه پنجم توسعه در سال ۹٣ به ١٢ میلیون تن افزایش یابد و برای تحقق این هدف این شرکت برای سه هزار میلیارد تومان قرارداد توسعه برنامه‌ریزی کرده است که یک هزار میلیارد تومان از این قراردادها در سال جاری به اجرا درمی آید.
مدیرعامل شرکت فولاد مبارکه اصفهان میزان فروش این شرکت در سال ١٣۹١ را حدود ۷٠٠٠ میلیارد تومان اعلام کرده و گفته شرکت برای سال جاری فروش حدود ۹٠٠٠ میلیارد تومان را برنامه‌ریزی کرده‌است. وی میزان سود این شرکت در سال ١٣۹١ را حدود دو هزار میلیارد تومان اعلام کرده است.
وی با اشاره به اینکه مجتمع فولاد مبارکه اصفهان به سه هزار واحد صنعتی سرویس‌دهی می‌کند افزود: ۳۵٠ هزار فرصت اشتغال پایدار در صنایع پایین‌دستی از تولید فولاد ایجاد شده است. یادآور شد بیش از ۷٠ درصد فولاد کشور در استان اصفهان و از سوی شرکت های فولاد مبارکه و ذوب‌آهن تولید می‌شود. و ٤٠ درصد صنایع استان اصفهان به این دو کارخانه سرویس می‌دهند.
شرکت فولاد مبارکه اصفهان در اسفندماه سال ١٣٨۶ و پس از آن که مطابق سیاست های ابلاغی اصل ٤٤ قانون اساسی، واگذاری سهام این شرکت به بخش غیردولتی را مجاز اعلام گردید، وارد بازار سهام شد. برپایه پایگاه اطلاع رسانی امور سهام و مجامع این شرکت (http://www.foolad.co.ir/Default.aspx?tabid=151) عمده سهامداران کنونی آن عبارتند از : شرکت های سرمایه گذاری استانی ( مرتبط با واگذاری سهام عدالت ) با ۳٠٫١٩ درصد سهم، سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنايع معدنی ايران با ٢٠ درصد سهم، شرکت سرمايه گذاري مهر اقتصاد ايرانيان با ١٠٫۳٤ درصد سهم، و شرکت سرمايه‌گذاری تأمين اجتماعی با ٩٫٤٢ درصد سهم. هرچند برپایه سیاست های ابلاغی اصل ٤٤ باید سهام این شرکت به بخش خصوصی واگذار می شد تا همگام با واگذاری مالکیت، اداره و مدیریت این شرکت نیز بدست بخش خصوصی انتقال یابد و اسباب کارآیی اقتصادی را فراهم آورد اما دراجرا ملاحظه می شود که واگذاری سهام این شرکت بگونه ای انجام گرفته که نزدیک به ۷٠ درصد سهام این شرکت در اختیار شرکت های دولتی و شبه دولتی است و درنتیجه اداره و مدیریت این شرکت همچنان دولتی مانده و مدیرعامل آن از سوی دولت تعیین می شود. دولتی بودن این شرکت دسترسی به صورتحسابهای سالانه مالی آنرا به لحاظ هزینه – درآمد را با دشواری مواجه کرده و از اینرو نمی توان در مورد میزان سرمایه گذاری های انجام شده و بازده آنها به ارزیابی پرداخت، اما این روشن است که انجام طرح های توسعه این شرکت عمدتا از طریق منابع داخلی ( سود ) و در صورت کمبود کمک دولت تامین شده است. برپایه آخرین اطلاعات که معاون اقتصادی و مالی فولاد مبارکه اصفهان بیان داشته قرار است امسال با افزایش یک هزار و ٢٠ میلیارد تومانی سرمایه فعلی، میزان سرمایه شرکت فولاد مبارکه اصفهان با رشد ٤٠ درصدی به ۳۶٠٠میلیارد تومان افزایش یابد. این افزایش سرمایه از محل سود انباشته و آورده نقدی و مطالبات حال شده سهامداران بوده و قرار است وجوه حاصل از آن برای اصلاح ساختار سرمایه شرکت و نیز طرح های توسعه ای نظیر نورد گرم ٢ و فولاد هرمزگان سرمایه گذاری شود. شرکت و نیز طرح های توسعه ای نظیر نورد گرم ٢ و فولاد هرمزگان سرمایه گذاری شود.
به رغم سرمایه گذاری های انجام شده برای تولید آهن و فولاد در ایران توسط بخش دولتی و خصوصی بنظر می رسد هنوز « ایران در عصر صنعتی » گرفتار و عقب مانده است چرا که به گفته نايب رييس انجمن فولاد در سال گذشته ١٤ ميليون تن فولاد خام در کشور توليد شده، که ۵٫۳ میلیون تن آن توسط بخش خصوصی بوده است، و این در حالی است که ظرفيت ايجاد شده برای توليد فولاد در کشور به میزان ١۷٫۵ ميليون تن بوده است، و به اين ترتيب ۳٫۵ ميليون تن ظرفيت خالی وجود داشته که عوامل مختلف از جمله عدم تخصيص ارز و مشکل تامين مواد اوليه باعث عدم بهره برداری از این ظرفیت بوده اند. درعین حال نیاز ایران به محصولات فولادی در سال گذشته بالغ بر ٢١٫۵ میلیون تن بوده است، و از اینرو دراین سال حدود ۷ میلیون تن محصولات فولادی به قیمت حدود ۵ میلیارد دلار وارد کشور شده است، و این در حالی است که صادرات سنگ آهن ایران در سال گذشته بالغ بر ۲۵ میلیون تن و به ارزش ۳ میلیارد دلار بوده است. صادرات میلیون‌ها تن سنگ آهن و آهن اسفنجی از ایران در حالی است که به خاطر عدم توسعه ظرفیت فولاد کشور برای نیازهای داخلی، ایران یکی از بزرگترین واردکننده های فولاد در جهان بوده، و بازار فولاد ایران به صورت چشمگیری وابسته به واردات است، به طوری که در سالهای گذشته سالانه حدود ۷ تا ۱۰ میلیون تن فولاد وارد کشور شده است؛ اما این رقم در سال گذشته به خاطر خودداری برخی شرکت‌های بزرگ فولادسازی برای ادامه تجارت با ایران کاهش چشمگیر داشته، و این موضوع به موجی از گرانی فولاد در ایران دامن زده است. برنامه توسعه تولید محصولات فولادی در کشور برای ساخت ٨ کارخانه جدید و طرح های توسعه کارخانه های موجود مشروط به تامین سرمایه آنهاست. برپایه سند چشم انداز توسعه بیست ساله پیش بینی شده که ایران در سال ١٤٠٤ به ظرفیت تولیدی ٤٠ میلیون تن محصولات فولادی دست یابد، اما دستیابی به این هدف با توجه به تجربه هشت سال گذشته و روند جاری بعید بنظر می رسد مگر اینکه تحولی اساسی در اداره اقتصاد ایران به عمل آید تا اسباب تامین سرمایه لازم برای سرمایه گذاری در طرح های توسعه صنعت فولادسازی فراهم و هدف یادشده امکان تحقق یابد.




   ارسال نظر:

 

all right reserved for dreamdesign.ir  - © Copyright 2007