« روزگار عجیب سیاست در جهان سوم!! | صفحه اول | چرا سیاست تنش زدایی شکست خورده؟ »

12 خرداد 94

رسم دیرین استبدادی!

"کشتن نخستین وزیر ( امیرکبیر )، و دراین مورد اتابک تاج بخش، در سنت بسیاری از سلسله های ممالک اسلامی که آن را از عهد بنی عباس به ارث برده بودند امری چندان نامتعارف نبود. کثرت وزیران به قتل رسیده به اندازه ای است که می توان آن را رسم دیرین فرهنگ سیاسی ایران به شمار آورد. قربانی کردن وزیر ولی، اگرچه فجیع و بی رحمانه، برای بسیاری از سلاطین جوان حکم آیین تشرف به دنیای بلوغ سیاسی داشت. و نشانه تاکید و تسجیل استقلال پادشاه بود. در ایران همچون عثمانی در سرتاسر دوره اسلامی، کش مکش های مکرر شاهان و وزیران شان برای به دست آوردن سهمِ بیشتری از قدرت به خاطر رقابت های جناحی دیوانیان تشدید شد و جان وزیرانِ بی شماری بر سر این کش مکش از کف رفت. در چگونگی و شرایط سقوط و اضمحلالِ بسیاری از وزیران و منتسبان شان شباهت های درخور توجهی دیده می شود.

یکی از مشهورترین آنان خاندان نان دار برمکیان ( بین سال های 187-158 ه ق ) در اوایلِ عهد بنی عباس است. ابوعلی حسن ابن میکال معروف به حسنک وزیر در دورانِ غزنویان به سعایت بدخواهان در 422 ه ق به دار آویخته شد و پیکر او هفت سال بر دار بماند؛ عبدالملک کندری وزیر مشهور سلاجقه ابتدا به امر طغرل خصی و ده سال بعد در سال 456 ه ق در زمان الب ارسلان معزول و مقتول گردید؛ شمس الدینِ جوینی معروف به صاحب دیوان از وزرا و رجال پرآوازه عهد مغول به نمامی حاسدان در سال 683 ه ق به قتل رسید؛ خواجه رشیدالدین فضل الله طبیب همدانی وزیر و مستوفی و مورخ و دولت مدار بزرگ عهد ایلخانی به سبب نقار بین درباریان در سال 718 ه ق، نخست پسرش را پیش چشمش گردن زدند و سپس خود خواجۀ سال خورده را نیز هلاک کردند؛ و در سالیان بعد، مرشد قلی خان استاجلو از امرای مشهور قزلباش، که وکیل السلطنه شاه عباس صفوی و گرداننده تمام امور مملکت بود، در شال 997 ه ق به فرمان آن پادشاه به هلاکت رسید؛ و میرزا محمدتقی اعتمادالدوله مشهور به ساروتقی از وزرا و رجال نامی عهد صفوی با آن که وزارت عظما یافت ولی او هم ابتدا به امر شاه عباس اول خصی و بعدها به امر شاه عباس دوم در سال 1055 ه ق مقتول گردید. در میان وزیرانی که لَله وار شاه زاده - شاگرد سپرده به ایشان را پروریدند و به مثابه دست نشانده خود بر تخت نشاندند و سرانجام قربانی آنان شدند، سرنوشت مرشد قلی خان که در ابتدای سلطنت شاه عباس اول ( 1038-996 ه ق ) تلف شد، به ویژه عبرت آموز بود. هیچ بعید نیست که ناصرالدین با معلوماتی که از زندگی شاه عباس صفوی، پس از خسرو نوشیروان ( 579 - 531 میلادی ) مشهور ترین پادشاه تاریخ ایران، داشت، از نمونه او تقلید کرده بر سلطه امیرکبیر مربی خویش پایان داده باشد. طرفه آن که امیرکبیر همواره به ناصرالدین توصیه می کرد همانند پادشاهان جوان صفوی در ابتدای سلطنت شان با اطمینان و اعتماد به نفس عمل کند. علاقه ناصرالدین به تاریخ دودمان های پیشین چه بسا باعث گردید که وی شیوه زمام داری جسورانه، اگرچه بی رحمانه، آن ها را سرمشق قرار بدهد. " ( کتاب قبله عالم، ناصرالدین شاه قاجار و پادشاهی ایران، تالیف عباس امانت، ترجمه حسن کامشاد، تهران؛ نشر کارنامه مهرگان، 1383،صص 234-235 )
این « رسم دیرین استبدادی! » هرچند در دوره معاصر و در پی تحول خواهی جامعه ایران از خصی و قتل به تبعید و حبس و حصر خانگی ارتقاء یافته است اما کی می خواهد شرش کنده شود، خدا داند؟؟




   ارسال نظر:

 

all right reserved for dreamdesign.ir  - © Copyright 2007