« یک سال دیگر پیر و به مرگ نزدیک شدم | صفحه اول | جنایت اسیدپاشی »

25 مهر 93

توزیع درآمد و ثروت در خاورمیانه و ایران

خاورمیانه سرزمین ثروتمند یا فقیری است؟ و چرا غالب کشورهای این منطقه در تلاطم بحران های سیاسی داخلی به سر می برند؟ برای پاسخگویی به این سئوالات نظرات متفاوت و مناقشه آمیزی وجود دارد. برخی منطقه خاورمیانه را بدلیل برخورداری از منابع طبیعی غنی نفت و گاز ثروتمند می دانند چراکه حدود ٦٦٪ ذخائر نفتی و ٣٣٪ ذخائر گازی جهان به این منطقه تعلق دارد ، و صادرات نفت و گاز هرساله میلیاردها دلار را سرازیر کشورهای نفتی این منطقه می کند. اما برخی اقتصاددانان صادرات خام نفت و گاز و عدم بکارگیری درست منابع حاصل از فروش نفت و گاز در اقتصاد کشورهای صادرکننده را دلیل فقر این منطقه قلمداد کرده و تلاطم بحران های سیاسی در این کشورها را ناشی از این واقعیت به ویژه در زمینه « توزیع درآمد و ثروت » و تامین رفاه اجتماعی برای عامه مردم می دانند، و اینکه صدها میلیارد دلار سرازیر شده به این منطقه بطور نامتوازنی بین کشورها و در درون کشورها بطور نامتوازن تری بین اقشار مردم توزیع شده است.

برپایه پژوهشی که توماس پیکتی در کتاب " سرمایه در قرن بیست و یکم " انجام داده است وضعیت توزیع درآمد و ثروت در خاورمیانه بدتر از این وضعیت در آمریکا و اروپاست. وی دراین باره نوشته است: " توزیع ثروت و درآمد مطمئناً یکی از موضوعات جنجالی در روزگار ما در سطح جهانی است. در اهمیت این موضوع همین بس که برخی تحلیگران معتقدند نرخ بالای نابرابری می تواند یکی از دلایل برخی جنبش های سیاسی اخیر در خاورمیانه باشد.
دسترسی به داده های آماری قابل اطمینان در مورد نابرابری یکی از پیش فرض های لازم برای یک بحث عمومی آگاهانه در این زمینه است. داده های اطلاعاتی که در حال حاضر در سطح ملی در کشورهای خاورمیانه در دسترس هستند از کفایت لازم برای ایجاد و تدوین برآوردهای قابل اطمینان برخوردار نیستند و عملاً نمی توان بر اساس آنها تفاسیر قابل اطمینان ارائه کرد.
به عبارت دیگر، به نظر می رسد، فقدان شفافیت در زمینه درآمد و ثروت، که یکی از موضوعات بسیار مهم در جهان امروز است، در خاورمیانه از شدت بیشتری برخوردار است.
هرچند برخی از پژوهش ها چنین استدلال کرده اند که نابرابری در کشورهای خاورمیانه در مقایسه با استاندارهای جهانی چندان هم بالا نیست و نارضایتی عمومی دراین زمینه، غالباً نشاندهنده برداشت افکار عمومی از میزان و منصفانه بودن یا نبودن نابرابری است تا واقعیت نابرابری، اما تحقیق انجام شده توسط نگارندگان نشان می دهد که نابرابری درآمدی در خاورمیانه بطور کلی بسیار بالاست. بنابر نتایج این تحقیق، سهم درآمدی اختصاص یافته به ١٠ درصد بالایی، در کشورهای خاورمیانه در یک سناریوی حد وسط ( برآورد نه خیلی زیاد و نه خیلی کم نابرابری ) حدود ٥٥ درصد است. این رقم در ایالات متحده ٤٨ درصد، در اروپای غربی ٣٤ درصد و در آفریقای جنوبی ٥٢ درصد است. ( نمودار ١ )
%D9%86%D9%85%D9%88%D8%AF%D8%A7%D8%B1%20%D8%AF%D9%87%20%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF%20%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A7%DB%8C%20%D8%AF%D8%B1%D8%A2%D9%85%D8%AF%DB%8C%20%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87%20%D9%88%20%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7.png

این مسئله نشان می دهد که نارضایتی از نابرابری جنبه صرفاً ملی ندارد و در مقایسه با نابرابری بین المللی نیز اتفاق می افتد. مقایسه وضعیت نابرابری ( برای یک سناریوی برآورد حد وسط در سال ٢٠١٠ ) برای خاورمیانه، اروپای غربی و آمریکا ( نمودارهای ٢ و ٣ ) نیز همین نکته را نشان می دهد. " ( منبع: خلاصه و نقد کتاب « سرمایه در قرن بیست و یکم » تهیه شده معاونت پژوهش های اقتصادی مرکز پژوهش های مجلس، مردادماه ١٣٩٣، صص ٥- ٧ )
%D9%86%D9%85%D9%88%D8%AF%D8%A7%D8%B1%20%D8%AF%D9%87%20%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF%20%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A7%DB%8C%20%D8%AF%D8%B1%D8%A2%D9%85%D8%AF%DB%8C%20%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87%D8%8C%20%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7%20%D9%88%20%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%B3%D8%A7%D9%84%202010.png
%D9%86%D9%85%D9%88%D8%AF%D8%A7%D8%B1%20%D8%B3%D9%87%D9%85%20%DB%8C%DA%A9%20%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF%20%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A7%DB%8C%20%D8%AF%D8%B1%D8%A2%D9%85%D8%AF%DB%8C%20%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87%D8%8C%20%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7%DB%8C%20%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C%20%D9%88%20%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7%202010.png

با تصویری که از وضعیت « توزیع درآمد و ثروت » در این تحقیق نشان داده شده است با وجود نابرابری بالا و قابل توجه در خاورمیانه، حتی در مقایسه با این وضعیت در اروپای غربی و آمریکا، و پایدار بودن این وضع و آفات و آسیب های مرتبط با آن، حال می توان درک بهتری نسبت به وضعیت کشورهای این منطقه و تلاطم بحران های سیاسی در آنها داشت، و اینکه چرا اکثریت مردم این کشورها بدلیل فقر و فساد و تبعیض و بیکاری آمادگی شورش و انقلاب دارند و به آسانی تن به آشوب و حتی جنگ داخلی می دهند. پرداختن به وضعیت « توزیع درآمد و ثروت » در هریک از کشورهای خاورمیانه از توان و حوصله نویسنده خارج است، و درادامه به شرح این موضوع در ایران قبل و پس از انقلاب می پردازم.
برپایه داده های آماری بدترین دوران « توزیع درآمد و ثروت » را ایران در سالهای دهه پنجاه (١۳٥٠ تا ١۳٥٧) و در پی افزایش شدید درآمد نفت تجربه کرده است به گونه ای که برپایه گزارش بانک مرکزی در سالهای ١۳٥٤، ١۳٥٥، و ١۳٥۶ در مناطق شهری ٤٢/٥۶، ۷۶/٥۳، و ۳١/٥٢ درصد درآمد ملی نصیب دو دهک جمعیتی ثروتمند می شده است، درحالیکه سهم دو دهک جمعیتی فقیر از درآمد ملی دراین سالها به ترتیب ٥/۳، ۶/۳، و ٨/۳ درصد بوده است.
شاخص دیگر در این باره ضریب جینی است. این شاخص از رایج ترین ابزارها برای سنجش درجه نابرابری در کشورهاست و هرچه این ضریب به یک نزدیک باشد، نشان دهنده عدم برابری بیشتر در توزیع درآمد، و هرچه به صفر نزدیک تر باشد، نشان دهنده توزیع بهتر و عادلانه درآمد است. برپایه داده های آماری ضریب جینی برای سالهای ١۳٥٤، ١۳٥٥، و ١۳٥۶ در ایران برابر ٥٠٢٠/٠، ٤٨٠٥/٠، و ٤٥٨٤/٠ بوده، که حکایت از وجود نابرابری بالا دارد.( کتاب امنیت ملی و نظام اقتصادی ایران، ص ٦٧ ) با توجه به این واقعیت برخی نظریه پردازان رخداد چنین نابرابری و شکاف گسترده طبقاتی را علت پاگیری انقلاب اسلامی و سقوط رژیم پهلوی دانسته اند که البته پیامد تزریق درآمدهای نفتی بصورتی فسادآمیز و نابرابر در درون دولت و جامعه بوده است.
یکی از شعارهای انقلاب اسلامی دستیابی به " عدالت اجتماعی " بوده، و درهمه سال های پس از انقلاب، سیاست های اجرائی دولت ها معطوف به تحقق این هدف بوده است، اما با رجوع به داده های آماری در این باره دریافت می شود به رغم همه سیاستها و اقداماتی که طی سالهای پس از انقلاب برای بهبود « توزیع درآمد و ثروت » در کشور انجام شده است روند بهبود کند بوده و همچنان جامعه ایران با وضعیت توزیع نابرابر درآمد و ثروت در بین کشورهای دنیا مواجه است.
درسایه سیاست های اقتصادی اجتماعی انجام شده سالهای پس از انقلاب هرچند « توزیع درآمد و ثروت » در ایران اندکی بهبود یافته و سهم دو دهک جمعیتی ثروتمند از درآمد ملی به زیر٥٠ درصد کاهش و در بازه ٥٠ تا ٤٥ درصد فراز و نشیب داشته، و برپایه گزارش مرکز آمار ایران در سال ١۳٩٠ این سهم ٤٥ درصد شده است، و سهم دو دهک جمعیتی فقیر از درآمد ملی دراین سالها بین ٤ تا ٧ درصد نوسان داشته و در سال ١۳٩٠ این سهم به ۶/۶ درصد رسیده است اما این وضعیت همچنان حکایت از توزیع نابرابر درآمد و ثروت در ایران دارد.
شاخص دیگری که این وضعیت نامطلوب را به نمایش می گذارد نسبت هزینه دهک درآمدی بالا ( دهم ) به دهک پائین ( اول ) در سالهای پس از انقلاب در مناطق شهری است. هرچند این نسبت از ٧/۳٤ برابر در سال ١۳٥۶ به ٧/٩ برابر در ١۳٩١ کاهش یافته است، و همچنین نسبت هزینه دو دهک درآمدی بالا ( نهم و دهم ) به دو دهک پائین ( اول و دوم ) از ٨/١۳ برابر در سال ١۳٥۶ به ٩/٥ برابر در ١۳٩١ کاهش داشته ( جدول ٣٠ )، اما برپایه استاندارهای تعریف و تجربه شده در کشورهای دیگر این وضعیت هنوز ناعادلانه بوده و فاصله سطح درآمدها بین دهک های جمعیتی زیاد است. نتیجه بررسی ها حاکی است « توزیع درآمد و ثروت » در روستاها بدتر از شهرها بوده و سهم دهک ثروتمند به دهک فقیر در روستاها در سال ١۳٩١ برابر ۳/١٢، و سهم دو دهک ثروتمند به دهک فقیر برابر ٧ بوده است ( جدول ١). برپایه محاسبات مرکز آمار ایران رقم ضریب جینی برای ایران در سال ١۳٩٠ برابر ٣٧٠٠/٠ بوده است.
برای مقایسه با دیگر کشورها یادآور می شود بر پایه گزارش توسعه انسانی سال ٢٠٠۹ ضریب جینی برای ژاپن ٢٤۹/٠، سوئد ٢٥/٠، آلمان ٢٨۳/٠، استرالیا ۳٥٢/٠، انگلستان ۳۶/٠، بحرین ۳۶/٠، فرانسه ۳٧۷/٠، مالزی ۳٧۹/٠، آمریکا ٤٠٨/٠، مکزیک ٤٨١/٠، شیلی ٥۳/٠، و برزیل ٥٥/٠ بوده است. همانطور که ملاحظه می شود ضریب جینی در اغلب کشورهای توسعه یافته بجز آمریکا پائین است، و برای کشورهای اروپایی این رقم بین ٢٥/٠ تا ۳٨/٠ نوسان دارد که حاکی از « توزیع درآمد و ثروت » طیفی عادلانه تا نابرابر در این کشورها می باشد. رقم ضریب جینی ایران در مقایسه با این ارقام بالا و حاکی از توزیع نابرابر است. دو جدول زیر نتایج آخرین پژوهش پیرامون « توزیع درآمد و ثروت » را در ایران در دهه اخیر در مناطق شهری و روستایی به نقل از کتاب " اندازه گیری و بررسی نابرابری توزیع درآمد در ایران " تالیف " حسین دبیری "منتشره در بهار ١٣٩٣ نشان می دهد.

%D8%AC%D8%AF%D9%88%D9%84%20%D8%B4%D8%A7%D8%AE%D8%B5%20%D9%87%D8%A7%DB%8C%20%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1%DB%8C%20%D8%AF%D8%B1%D8%A2%D9%85%D8%AF%20%D8%AF%D8%B1%20%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B7%D9%82%20%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C%20%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%20%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C%20%D8%B3%D8%A7%D9%84%20%D9%87%D8%A7%DB%8C%2081%20%D8%A7%D9%84%DB%8C%2091.png


%D8%AC%D8%AF%D9%88%D9%84%20%D8%B4%D8%A7%D8%AE%D8%B5%20%D9%87%D8%A7%DB%8C%20%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1%DB%8C%20%D8%AF%D8%B1%D8%A2%D9%85%D8%AF%20%D8%AF%D8%B1%20%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B7%D9%82%20%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C%DB%8C%20%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%20%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C%20%D8%B3%D8%A7%D9%84%20%D9%87%D8%A7%DB%8C%2081%20%D8%A7%D9%84%DB%8C%2091.png




   ارسال نظر:

 

all right reserved for dreamdesign.ir  - © Copyright 2007